Запісы 44

Надзвычай важнай у гэтым выпуску з’яўляецца публікацыя ўпершыню ўспамінаў Людмілы (Мікі) Канчэўскай – жонкі беларускага філосафа Ігната Канчэўскага. Пераклад на беларускую мову з выдатнымі каментарамі падрыхтавалі Святлана Курс, Марыя Мартысевіч і Тамара Юсціцкая.

У гэтым выпуску адбыўся зварот да тэмы сучасных беларускіх асяродкаў на эміграцыі. Апошнія гады багата змянілі ў беларускай замежнай геаграфіі, і «Запісы» прапануюць чытачам пазнаёміцца з тым, што цяпер адбываецца ў суродзічаў у ЗША, Італіі, Канадзе, Нарвегіі, Нямеччыне, Чэхіі. Розныя паводле характару тэксты, напісаныя аўтарамі, што самі паходзяць са згаданых асяродкаў, ствараюць шырокую карціну беларускай дзейнасці ў замежжы ў сучаснасці (Aleś Čajčyc, Kryścina Šyjanok, Darya Shut, Віталь Зайка і інш.)

У новым выпуску рубрыка «Публікацыі» як ніколі тэматычна разнастайная. Тут можна прачытаць заўвагі пра аўтарства «Песні беларускіх выгнанцаў» ад Вера Бейка; спробу рэканструкцыі архіву Язэпа Драздовіча; біяграфію праваслаўнага святара Міхала Бажар’янава, што працаваў для беларусаў на выгнанні падчас Другой сусветнай вайны, ад Юрыя Грыбоўскага; развагі пра асаблівасці жыцця беларусаў у Заходняй Еўропе пасля Другой сусветнай у святле ліставання беларускага дзеяча ў Францыі Лявона Рыдлеўскага ў тэксце Катажыны Вашчыньскай; спробу аднаўлення біяграфіі пісьменніка Анатоля Цярэшкі, зробленую Наталляй Гардзіенкай і Лявонам Юрэвічам. У тым самым раздзеле Таццяна Астроўская піша пра ліставанне сёлетняга юбіляра Васіля Быкава з балгарскім літаратуразнаўцам і перакладнікам Георгіем Влчавым, Віталь Воранаў апавядае пра беларускую дуду на паштовых марках, а Наталля Гардзіенка – пра гісторыю ўдзелу беларусаў у амерыканскіх выбарах.

Спадчынаю мінулагодняга юбілею стала рубрыка «БНР» у новым выпуску «Запісаў», дзе публікуюцца тэксты пра сувязь БНРаўскай тэматыкі з БІНіМам і агулам дзейнасцю беларускай эміграцыі, у тым ліку пра традыцыю святкавання 25 Сакавіка ў ЗША.

У раздзеле «Гісторыя» чытачу прапануецца колішні юбілейны тэкст эміграцыйнага беларускага гісторыка Вацлава Пануцэвіча, прысвечаны 375-годзьдзю Берасцейскай уніі. Напісаны ў 1971 г., ён перавыдаваўся пазней, але на старонках альманаху выходзіць удакладнены і пракаментаваны і мае на мэце звярнуць увагу як на само даследаванне, гэтак і на ягонага аўтара, чыя спадчына да сёння застаецца неацэненай.

Традыцыйна багатая ў «Запісах» рубрыка «Эпісталярыі». Тут можна прачытаць кранальны інтымны ліст Станіслава Станкевіча да жонкі Зінаіды, напісаны ў часе Другой сусьветнай вайны, лісты таго ж Вацлава Пануцэвіча да айца Льва Гарошкі, надзвычай разнастайнае па геаграфіі, асобах і тэматыцы ліставанне з архіваў Антона Адамовіча і Юркі Віцьбіча. Асаблівую каштоўнасць маюць публікацыя няведамага раней ліставання Ларысы Геніюш з колішнім зэльвенскім немцам Мікалаем Шухартам, падрыхтаваная Ігарам Барыновым, а таксама прапанаваная Ганна Янкута перапіска двух пісьменнікаў: беларускага – Кастуся Акулы і польскага – Флярыяна Чарнышэвіча, што закранае балючыя пытанні беларуска-польскіх дачыненняў у ХХ ст.

У раздзеле «Архіваліі» перадрукоўваюцца з перыёдыкаў часоў Другой сусветнай тэксты Антона Адамовіча і Хведара Ілляшэвіча, а ў рубрыцы «Беларусіка» чытачам прапануецца паглядзець, як рэпрэзентавалася на эміграцыі постаць Кастуся Каліноўскага.

Вельмі цікавы атрымаўся ў гэтым выпуску «Запісаў» раздзел «Жанр», дзе, з аднаго боку, публікуецца своеасаблівая аўтабіяграфія пісьменніка Ўладзімера Сядуры-Глыбіннага, а з іншага – ацэньваюцца з пункту гледжання сучаснасці ягоныя спробы напісання твораў, прысвечаных біяграфіям Максіма Багдановіча, Язэпа Пушчы ды яшчэ раз – сваёй уласнай.

Рубрыка «Выданне» рэпрэзентуе друкі малавядомай беларускай ініцыятывы 1940-х – «Ордэну Двупагоні», і найперш вялікі памфлет С. Хізмы (Антона Адамовіча) «Крыху каля «святароў» і «цемняроў» (Зацемкі ўцвеленага філолага)». А ў наступным раздзеле «Палеміка» змешчаны адказ на згаданы тэкст Адамовіча, зроблены іншым беларускім дзеячам Кастусём Езавітавым. Гэтак рэпрэзентаваная цікавая мовазнаўчая палеміка, што разгарнулася на старонках беларускага друку ў 1940-я.

У традыцыйнай рубрыцы «Ўгодкі» публікуюцца тэксты да гадавінаў беларускага дзеяча, гісторыка і выдаўца з Кліўлэнду Міхася Белямука (1925–2014) і польскага даследніка-бібліятэказнаўцы, сябры БІНіМу Шчэпана Зымэра (1903–1984). Ёсць у новым выпуску і заўсёдная «Кніжная паліца», дзе, сярод іншага, зноў публікуецца агляд беларускіх перыёдыкаў, што выдаюцца ў замежжы.

Завяршае гэты нумар не зусім звычайная «Кніга ў «Запісах»», якая рэпрэзентуе не надрукаванае некалі і рэдкае цяпер выданне, як было раней, а недапісаны тэкст, які насамрэч не ўвайшоў некалі ў кнігу твораў Вацлава Ластоўскага, выдадзеную ў Мюнхене ў 1956 г. «Званар Адраджэння» – спроба стварэння біяграфіі ведамага беларускага дзеяча, аднак аўтар Антон Адамовіч, на жаль, ня скончыў яе. Тым ня менш нават у незавершаным выглядзе гэты тэкст мае выразную каштоўнасць. Таму рэдакцыя «Запісаў» вырашыла апублікаваць яго, каб зноў увесці ў навуковы зварот.

Агулам 44-я «Запісы БІНіМ» атрымаліся даволі разнастайныя, магчыма нават эклектычныя, зрэшты, як і ўсё беларускае нацыянальнае жыццё на эміграцыі і ў мінулым, і ў сучаснасці.